حكومت آل بويه سلسله‌اى ايرانى نژاد و شيعه مذهب از فرزندان ابو شجاع بويه كه ميان سالهاى 448 - 322 ه ق بر بخش بزرگى از ايران و عراق و جزيره تا مرزهاى شمالى شام فرمان راندند . ايرانيان پيشينهء فرهنگى دور و دراز و ريشه‌دارى داشتند و بر خلاف عربها و تركان ، بر هر جا چيره مىشدند فرهنگى ژرف و گسترده نيز در آنجا ترويج مىكردند . تشيّع از آغاز دو ويژگى داشته است : خردگرايى و آزادانديشى . اين ويژگيها ريشه در قرآن و سنّت رسول خدا ( ص ) دارد ، ولى امام على بن ابى طالب ( ع ) بود كه آموزه‌هاى قرآن و رهنمودهاى نبوى را با همهء وجود گرفت ، و با ايمان و اعتقاد ، ترويج كرد ، و به عنوان سنّتى در ميان پيروانش ، حتى مدعيان تشيّع در همهء شاخه‌هايش ماندگار شد . آل بويه ، هر شاخه‌اى از مذهب شيعه را كه داشته بوده‌اند ، از سيطرهء اين ويژگيها آزاد نبودند ، لذا خواسته يا ناخواسته ، چنان فرهنگى در اين سده ( از 334 ه تا 447 ه ) از خود بر جاى گذاشتند و گسترش دادند كه در تاريخ اسلام سابقه نداشت . همهء مورّخان و نويسندگان تاريخ ادبيات و علوم ، از قديم و جديد و شرق و غرب ، اين دوره را دوران زرّين تاريخ اسلام مىدانند ، و از جهت پيشرفت دانش و فرهنگ بى مانند به شمار آورده‌اند . وجود دانشمندان بىشمار در اين دوره ، حتى در منصب وزارت ، مانند ابو على سينا ، خوارزمى ، صاحب بن عبّاد ، ابن العميد ، شاپور بن اردشير و مهلّبى ، ظهور دائرة المعارفها در آن دوره ظهور دانشگاهها و كتابخانه‌هاى بسيار بزرگ در كنار مساجد ، وجود فقها و متكلمين و فلاسفهء بزرگ ، كثرت اديبان و شاعران ، و تأليف كتابهاى بسيار در موضوعات متعدد علمى ، به شهادت ابن نديم در كتاب بسيار با ارزش خود